EdebiyatCa


    9.SINIF DİL VE ANLATIM-CÜMLENİN ÖĞELERİ YÜKLEM-DERS NOTLARI - 9.Sınıf Dil ve Anlatım Ders Notları



REKLAMLAR



Ekleyen: potomyali | Okunma Sayısı: 7499

CÜMLE. 1

Tanımı 1

Özellikleri 2

CÜMLENİN ÖĞELERİ 2

Öğe. 2

1. Yüklem.. 5

Yüklemsiz Cümleler (Eksiltili Cümle) 6

 

 

 

CÜMLE

 

Tanımı

 

Bir duyguyu, düşünceyi, isteği, haberi, durumu, olayı vb. ifade etmek için kurulan ve kendi içinde anlam ve yargı bütünlüğü olan sözcüğe veya söz dizisine cümle denir.

 

Bugün hava ne kadar güzel!

Senin de benim gibi, otobüste, çalan cep telefonun uzun süre açmayanlara, “Şehir magandaları!” diye bağırasın geldi mi hiç?

 

Özellikleri

 

Her cümle bir yüklem ve varsa ona bağlı diğer öğelerden oluşur.

 

Cümlede yargı bildiren unsur yüklemdir. Cümle yüklem üzerine kurulur. İhtiyaca göre başka öğelerle desteklenir.

 

Geldim.

Ben geldim.

Ben buraya geldim.

Ben evden buraya geldim.

Ben evden buraya koşarak geldim.

Ben evden buraya kadar koşarak geldim.

Ben seni görmek için evden buraya kadar koşarak geldim.

 

Bir cümle anlam ve yargı bildiren, ek-fiille çekimlenmiş bir tek isimden (yüklem) veya zamana ve şahsa göre çekimlenmiş bir tek fiilden (yüklem) de oluşabilir, yüklemi ve birbirini anlam bakımından bütünleyen birden fazla kelime ya da kelime grubundan da. Yani en küçük cümle tek kelimeden oluşabilir.

 

Öğretmenim.

Öğretiyorum.

Biz sizinde gelmeyeceğiz.

Sokaklarda, caddelerde, kaldırımlara park eden otolar yüzünden, yayaların rahatça yürüme imkânı kalmadı artık.

 

Karşılıklı konuşmalarda tek kelimeden oluşan cevap cümleleri önceki kelimelerle tamamlanmaya bırakılmıştır

 

?İnsanın elini yakmaz mı?

?Yakmaz.

?Sen çok güzel Türkçe biliyorsun.

?Biliyorum.

 

 

CÜMLENİN ÖĞELERİ

 

Öğe

 

Cümleyi oluşturan bölümlerin her birine öğe denir. Anlamlı ve doğru cümleler kurmaya yarayan bölümleridir.

 

Bugün   /   alış veriş yapmak için   /   çarşıya   /   çıkacağım.

 

Anlam bozulmayacak şekilde birbirlerinden ayrılabilirler.

 

çıkacağım.

çarşıya   /   çıkacağım.

alış veriş yapmak için   /   çarşıya   /   çıkacağım.

Bugün   /   alış veriş yapmak için   /   çarşıya   /   çıkacağım.

 

Her öğe görev ve anlam yönünden bir tek öğeye eşlik eder; onu tamamlar. Bu öğe de yüklemdir.

 

Birinci derecede önem taşıyan öğe yüklemdir.

 

çarşıya   /   çıkacağım.

alış veriş yapmak için   /  çıkacağım.

bugün   /   çıkacağım.

 

Bugün        alış veriş yapmak için           çarşıya            çıkacağım.

zaman                  amaç                                      yer                  yapılacak

bakımından          bakımından                            bakımından    

 

İkinci derecede önemli öğe öznedir. Sadece yüklemden oluşan cümlelerde bile öznenin varlığı, yüklemin taşıdığı şahıs ekinden anlaşılır.

 

Beğendi-k             “-k” eki “biz”i karşılıyor.

 

Sonra tümleçler gelir ki bunlar zarf tümleci, dolaylı tümleç, edat tümleci ve nesnedir.

 

Hiçbir zaman                    kader              bizi       senden            ayırmasın.

Zarf tüml.              Özne               nesne  d.lı tüml.          yüklem

 

Bazı cümlelerde bazı öğeler hiç bulunmaz.

 

Yüklemi geçişsiz fiilden oluşan cümleler nesne almazlar.

 

Tarlanın sınırına gelince dinlenmek üzere oturduk.

 

İsim cümlelerinde tümleçler pek sık görülmez.

 

Ben / de / bir varisin olmakla / bugün / mağrurum.

          Edat tüml.               Zarf tüml.

 

Öğelerin tamamı kelime veya kelime grubu hâlinde olabilir.

 

Yağız atlar / kişnedi, meşin kırbaç / şakladı.

Bir dakika / araba / yerinde / durakları.

Giden geminin arkasından / bakakaldı.

 

Yüklem genellikle en sondadır. Diğer öğelerin yerleri anlama, anlatıma göre değişebilir. Genellikle vurgulanmak istenen unsur yüklemin önündedir.

 

“Bu şehrin çilesini ben çekerim yıllardır,

Hasretini ben duyarım.”

 

Cümle vurgusu yüklem üzerindedir. Vurgu, gerektiğinde özellikle belirtilmek istenen öğe üzerine çekilebilir, ya da o öğe yükleme yaklaştırılır.

 

Ben Ankara’ya yerleştim.

Ben Ankara’ya yerleştim.

Ankara’ya en geç ben yerleştim.

 

Asıl yargının bulunduğu cümleler gibi, ona bağlı olan yan cümleler de öğelerden oluşur. Öğelerden oluşan bir cümle başka bir cümlenin öğesi de olabilir.

 

Vatan için ölenler yüreğimizde yaşarlar.             (amaç)

 

Öğeler bulunurken,

 

Önce yüklem, sonra özne ve sonra tümleçler aranır.

Sorular yükleme sorulup alınan cevaplar yüklemle birlikte tekrar edilmelidir.

Öğeler bulunurken tamlamalar ve diğer kelime grupları bölünmez.

Bağlaçlar öğe sayılmamalıdır.

 

Bugün        alış veriş yapmak için           çarşıya            çıkacağım.

Kelime      kelime grubu                          kelime             kelime

 

Semt belediyesine bağlı bir sağlık ocağında                  dolaylı tüml.

fazla iş                                                                             özne

olmaz.                                                                             yüklem

Basit muayenelerin ve müdahalelerin dışında,   zarf tüml.

ya                                                                        bağlaç

hastahaneye                                                                   dolaylı tüml.

hasta                                                                               belirtisiz nesne

sevk ederler,                                                                   yüklem

ya                                                                        bağlaç

ölüler için                                                             edat tüml.

defin ruhsatnamesi                                                         belirtisiz nesne

verirler.                                                                yüklem

Masasında                                                                      dolaylı tüml.

bir de                                                                               bağlaç

bunların koçanları                                                           özne

olurdu.                                                                 yüklem

O koçanlardan kopardığım sayfaların arka yüzüne                   dolaylı t.

resimler                                                               belirtisiz n.

yapar,                                                                              yüklem

otomobil modelleri                                                           belirtisiz n.

çizer                                                                                yük

ya da                                                                               bağ

ilerde keşfetmeyi umduğum makineler               b.siz n.

uydurur,                                                               yük

bir de                                                                               bağ

tanıdığım artistlerin, ünlülerin listesini                 b.li n.

çıkarırdım.                                                                      yük

Az sonra                                                              zarf t.

annem                                                                             öz

gelir,                                                                                 yük

koçandan ,                                                                      dol. t.

temiz bir sayfa                                                     b.li n.

koparır,                                                                yük

ön yüzünü                                                                       b.li n.

doldurur,                                                              yük

gelenin işini                                                                     b.li n.

görür,                                                                               yük

defin ruhsatnamesinde yukarıya                                    dol. t.

ölenin adını                                             &n



REKLAMLAR


Sitemiz, hukuka, yasalara, telif haklarına ve kişilik haklarına saygılı olmayı amaç edinmiştir. Sitemiz, 5651 sayılı yasada tanımlanan yer sağlayıcı olarak hizmet vermektedir. İlgili yasaya göre, site yönetiminin hukuka aykırı içerikleri kontrol etme yükümlülüğü yoktur. Bu nedenle, sitemiz uyar ve kaldır prensibini benimsemiştir. Telif hakkına konu olan eserlerin yasal olmayan bir biçimde paylaşıldığını ve yasal haklarının çiğnendiğini düşünen hak sahipleri veya meslek birlikleri, sorucam@gmail.com mail adresinden bize ulaşabilirler. Şikayet yerinde görüldüğü takdirde ihlal olduğu düşünülen içerikler sitemizden kaldırılacaktır. Sitemiz hiçbir şekilde kar amacı gütmemektedir ve sitemizde yer alan tüm materyaller yalnızca bilgilendirme ve eğitim amacıyla sunulmaktadır.